22-dars: Performance Testing (JMeter)

Kirish

Nima uchun Performance Testing?

Siz testlarda hammasi yaxshi deb bildingiz. Lekin Black Friday kuni 10,000 odam saytga kirdi va sayt to'xtab qoldi. Kim aybdor?

Functional testing — sayt to'g'ri ishlayaptimi deb tekshiradi. Performance testing esa — sayt qanchalik tez va qancha yuklamaga chidaydi deb tekshiradi.

💡 Ko'prik misoli

Functional vs Performance

Functional testing: ko'prik to'g'ri qurilganmi? (1 mashina o'tadi). Performance testing: ko'prik 1000 ta mashinani ko'tara oladimi? Ikkalasi ham kerak!

Real misollar — Performance muammolari

Uzum Black Friday — ko'p foydalanuvchi kirdi, sayt sekinlashdi
Bank ilovasi — ish kuni boshida hamma kirmoqchi, server ishlamaydi
Online imtihon — bir vaqtda 5000 talaba kirdi, tizim to'xtadi
Onlayn do'kon — tezkor aksiya e'lon qilindi, sayt "tushib qoldi"

QA uchun ahamiyati

Performance muammolari release dan oldin topilishi kerak. Release dan keyin topilsa — biznes zarar ko'radi, mijozlar ketadi. Bu — QA ning muhim vazifasi.

1-qism

Performance Testing turlari

4 ta asosiy tur — har biri turli savolga javob beradi.

📈

Load Testing

Oddiy kutilayotgan yuklamada ishlash. "500 ta foydalanuvchi kirganda sayt ishlayaptimi?"

💥

Stress Testing

Chegarani topish. "Qachon sayt buziladi? 1000? 5000? 10000 foydalanuvchi?"

⚡

Spike Testing

To'satdan ko'p foydalanuvchi. "Aksiya e'loni bo'ldi — 1 daqiqada 5000 kishi kirdi"

🌊

Soak Testing

Uzoq vaqt — 8-24 soat. "Tun bo'yi ishlasa, memory leak bo'ladimi?"

TestShop uchun misol

Load: Kuniga 500 ta xaridor → kutilgan yuklama, normal ishlashi kerak
Stress: 5000 tagacha oshirib, sayt qachon javob bermay qolishini topamiz
Spike: "Chegirma 1 soat" e'loni — to'satdan 2000 kishi kiradi
Soak: 24 soat 200 foydalanuvchi — memory yoki server muammolari bormi?

2-qism

Asosiy metrikalar

Performance test natijalarini o'qish uchun 4 ta metrikani bilish kifoya.

Response Time

So'rovdan javobgacha vaqt. 2 sek yaxshi, 5 sek yomon, 10+ sek — foydalanuvchi ketadi.

Throughput

120

Sekundiga bajarilgan so'rovlar soni (req/sec). Ko'p = yaxshi.

Error Rate

Xato qaytargan so'rovlar foizi. 1% dan kam — yaxshi. 5%+ — muammo.

Concurrent Users

500

Bir vaqtdagi foydalanuvchilar. Sayt qancha odamga bir vaqtda xizmat qilishi kerak?

p95 va p99 — nima bu?

Percentile tushunchasi

p95 = 1.8 sek degani: 100 ta so'rovdan 95 tasi 1.8 sekunddan tez javob berdi. Faqat 5 tasi sekinroq.

p99 = 3.2 sek degani: 99 tasi 3.2 sekunddan tez. Faqat 1 tasi sekinroq.

O'rtacha vaqt aldaydi — 1 ta juda sekin so'rov o'rtachani ko'tarmaydi. p95/p99 haqiqiy holatni ko'rsatadi.

Qabul qilish mezonlari (typik)

Response Time p95 < 2 sek · Error Rate < 1% · Throughput > 100 req/sec · Availability > 99.9%

🎯 Bog'lang

Metrika va ta'rifini bog'lang

Metrika

📊 Response Time

⚡ Throughput

❌ Error Rate

👥 Concurrent Users

📈 p95

Ta'rif

100 so'rovdan 95 tasi shu vaqtdan tez

So'rovdan javobgacha ketgan vaqt

Bir vaqtda saytda ishlatayotganlar

Xato qaytargan so'rovlar foizi

Sekundiga bajarilgan so'rovlar soni

0 / 5 juft

3-qism

Apache JMeter

JMeter — performance testing uchun eng mashhur bepul asbob. Apache Foundation tomonidan yaratilgan. 1998 yildan buyon.

JMeter nima?

Apache JMeter — Java'da yozilgan, bepul, ochiq kodli performance testing asbob. GUI va CLI rejimida ishlaydi.

Oddiy qilib: JMeter — minglab virtual foydalanuvchilarni yaratib, serverga so'rov yuboradigan dastur. Server qanchalik chidashini tekshiradi.

JMeter asosiy tushunchalari

Test Plan — testning umumiy rejasi (ildiz element)
Thread Group — virtual foydalanuvchilar guruhi. 100 thread = 100 foydalanuvchi
HTTP Sampler — bitta so'rov (GET /products, POST /login)
Listener — natijalarni ko'rsatuvchi grafik/jadval
Timer — so'rovlar orasidagi kutish vaqti
Assertion — javob to'g'riligini tekshirish

JMeter interfeysi (mock)

📋 Test Plan

👥 Thread Group

🌐 HTTP Request

⏱ Timer

📊 Summary Report

📈 Graph Results

Thread Group — Sozlamalar

Number of Threads:

Ramp-Up Period:

Loop Count:

Duration (sec):

100 ta virtual foydalanuvchi · 30 sekundda asta-sekin qo'shiladi · 60 sek davomida ishlaydi

JMeter'da test yaratish — 6 qadam

JMeter'ni yuklab olish

jmeter.apache.org — Binary ZIP yuklab, Java kerak (JDK 8+). Mac'da: brew install jmeter

Test Plan yaratish

JMeter'ni oching → File → New. Test Plan nomini "TestShop Load Test" qiling.

Thread Group qo'shish

Test Plan ustiga o'ng klik → Add → Threads → Thread Group. Number of Threads: 100, Ramp-Up: 30, Loop Count: 5.

HTTP Request qo'shish

Thread Group ustiga o'ng klik → Add → Sampler → HTTP Request. Server: testshop.uz, Path: /api/products, Method: GET.

Listener (natija ko'rish) qo'shish

Thread Group → Add → Listener → Summary Report va View Results Tree. Natijalar shu yerda ko'rinadi.

Testni ishga tushirish

▶ Start tugmasi → JMeter 100 ta virtual foydalanuvchi bilan so'rov yuborishni boshlaydi. Summary Report'da natijalar ko'rinadi.

Summary Report natijasini o'qish

JMeter Summary Report misoli

Label	#Samples	Avg (ms)	Min	Max	Error%	Throughput
GET /products	500	342	120	1840	0.20%	98.5/sec
POST /login	500	1240	480	4200	0.60%	42.3/sec
GET /checkout	500	3820	920	9800	4.80%	18.1/sec

Tahlil: GET /products ✅ yaxshi (342ms, 0.2% xato). POST /login ⚠️ biroz sekin (1240ms). GET /checkout ❌ muammo (3820ms, 4.8% xato — optimizatsiya kerak!)

🎮 Load Test Simulator

Virtual test — foydalanuvchi soni oshirsangiz nima bo'ladi?

Slayderlarni o'zgartiring va natijani ko'ring:

👥 Foydalanuvchilar soni

100 ta foydalanuvchi

⚡ Server kuchi (%)

70% server kuchi

📊 JMeter Summary Report — Natija

—

Avg Response (ms)

—

Error Rate %

—

Throughput /sec

Response Time trend (so'rov davomida)

🎬 Haqiqiy stsenariy

Uzum Black Friday testiga tayyorgarlik

2 hafta qoldi Black Friday'ga. Uzum Tech Lead Kamol aka sizga keldi: "O'tgan yili Black Friday kuni saytimiz 2 soat ishlamadi. Bu yil siz QA sifatida performance testini o'tkazing. Kutilgan yuklama: 5000 ta bir vaqtdagi foydalanuvchi."

Sizdagi asbob: JMeter. Qabul qilish mezonlari: p95 < 2 sek, Error Rate < 1%.

Siz nima qilasiz?

Eng to'g'ri yondashuv qaysi?

⚡ Tezkor tekshiruv

JMeter Summary Report'da: Avg = 450ms, Error% = 5.2%. Bu natija haqida nima deyasiz?

🎯 Amaliyot vaqti

JMeter bilan birinchi test

3 ta qadam — real performance test o'tkazing.

⚗️

Apache JMeter Bepul

Java kerak (JDK 11+). Windows, Mac, Linux uchun. GUI va CLI rejimida.

🚀 JMeter Yuklab olish

JMeter o'rnatib, birinchi test yarating

Test Plan → Thread Group (50 user) → HTTP Request (reqres.in/api/users) → Summary Report. Start tugmasini bosing!

Natijalarni tahlil qiling

Summary Report'dan: Avg, Min, Max, Error% ko'ring. p95 qancha? Error Rate 1% dan pastmi? Natijani hujjatlashtiring.

Load ni oshirib, farqni ko'ring

50 → 100 → 200 → 500 thread bilan qayta test. Qaysi bosqichda Error Rate oshadi? Response Time yomonlasha boshlaydi? Jadval qiling.

💡 Portfolio uchun

JMeter .jmx fayli + Screenshot (Summary Report) + Tahlil hujjati (Word/PDF) — bu Junior'larning 99%'da yo'q! Intervyu'da: "Men JMeter bilan load test o'tkazganman, natijalarni tahlil qila olaman" — ajralib chiqasiz.

Intervyuga tayyorlov

Intervyu savollari

💡 Har savol ustiga bosing — professional javobni ko'rasiz.

Q1Performance testing nima va nima uchun kerak?+

Javob: "Performance testing — tizimning tezligi, barqarorligi va yuklamaga chidamliligini tekshirish."

Nima uchun kerak:

Functional test "ishlayaptimi?" deydi. Performance "qanchalik tez va qancha yuklamada?" deydi
Release'dan oldin bottleneck'larni topish
Server kapasitesini bilish (qancha foydalanuvchiga xizmat qila oladi?)

Pro javob: "Black Friday, yangi yil aksiyasi kabi yuqori yuklamalarda sayt buzilmasligi uchun oldindan test qilinadi."

Q2Load va Stress testing farqi?+

Load Testing — kutilgan (normal) yuklamada ishlash. "500 ta odimiy foydalanuvchi saytga kirganda hammasi yaxshimi?"
Stress Testing — chegarani topish. Yuklamani oshirib, tizim qachon "sindirini" aniqlaymiz
Spike Testing — to'satdan ko'p foydalanuvchi. "1 daqiqada 10x ko'p so'rov kelsa nima bo'ladi?"
Soak Testing — uzoq vaqt davomida. "24 soat ishlasa memory leak bo'ladimi?"

Q3JMeter'da Thread Group nima?+

Javob: "Thread Group — JMeter'da virtual foydalanuvchilar guruhi. Har thread — bitta foydalanuvchi."

Asosiy sozlamalar:

Number of Threads — nechta virtual foydalanuvchi
Ramp-Up Period — foydalanuvchilar necha sekundda qo'shilsin (asta-sekin yoki birdaniga)
Loop Count — har foydalanuvchi necha marta takrorlaydi

Misol: 100 thread, 30 sek ramp-up = har 0.3 sekundda 1 foydalanuvchi qo'shiladi. Real hayotga yaqin!

Q4p95, p99 nima degani?+

Javob: "p95 — percentile. p95 = 1.8 sek degani: 100 ta so'rovdan 95 tasi 1.8 sekunddan tez bajarildi."

Nima uchun o'rtacha yetarli emas:

O'rtacha (Avg) 300ms — yaxshi ko'rinadi
Lekin 5 ta so'rov 10 sekunddан ko'p — foydalanuvchi ketadi
p95/p99 bu 5%/1% "yomon" holatni ko'rsatadi

Pro javob: "Men doim p95 va p99 ko'raman. O'rtacha aldaydi."

Q5JMeter natijalarini qanday tahlil qilasiz?+

Javob: "Summary Report'dan 4 ta narsaga e'tibor beraman:"

Avg (ms) — o'rtacha response time. < 2000ms yaxshi
Error% — xato foizi. < 1% yaxshi, 5%+ — muammo
Throughput — sekundiga so'rovlar. Ko'p = server kuchli
Max — eng sekin so'rov. Juda yuqori bo'lsa — timeout muammosi

Qabul qilish mezonlari bilan solishtiramiz: "p95 < 2 sek va Error Rate < 1% — test o'tdi deb hisoblanadi."

Q6Bottleneck nima va qanday topasiz?+

Bottleneck — tizimning eng sekin qismi. Hamma yuklama shu yerda to'planadi.

Topish usullari:

JMeter'da qaysi endpoint eng sekin — /checkout 3820ms, /products 342ms → checkout bottleneck
Server monitoring (CPU, RAM, disk I/O) — qaysi resurс 100% ga yetadi?
Database query'lar — sekin query'lar response time oshiradi

Dasturchi bilan: "Bottleneck topildi → dasturchiga report → optimizatsiya → qayta test."

Q7Performance testing tajribangiz bormi?+

Pro javob:

"Men JMeter bilan load test o'tkazganman. TestShop API'iga 100 ta virtual foydalanuvchi bilan test qildim:"

Asbob: Apache JMeter
Test turi: Load Test — 100 foydalanuvchi, 30 sek ramp-up
Target: GET /products, POST /login endpointlari
Natija: /products — 342ms ✅, /login — 1240ms ⚠️
Xulosa: Login sekin, optimizatsiya tavsiyasini dasturchiga yubordim

Bu — Junior darajasida zo'r tajriba. Amalda bajarganman.

Performance Testing