0%
19-dars

Selenium: IDE'dan WebDriver'gacha

Avval Selenium IDE bilan kod yozmasdan birinchi skriptingizni yozib olasiz, keyin o'shani Python kodiga aylantiramiz. Boshlovchilar uchun sodda misollar.

110 daqiqa
Python kod
5 ta interaktiv
Kirish

Selenium WebDriver nima?

18-darsda automation nima ekanini va qachon kerakligini ko'rdik. Endi amaliyot: avval Selenium IDE bilan kodsiz skript yozib olamiz (Record/Play), keyin WebDriver'ga o'tib o'sha ishni haqiqiy Python kodi bilan qilamiz.

Asosiy atama

Selenium WebDriver β€” kod yordamida brauzer'ni boshqarish kutubxonasi. Python, Java, JavaScript va boshqa tillar uchun bor.

Oddiy qilib: Siz Python kod yozasiz - "Brauzer ochib, Login bos" deysiz, kod brauzer bilan ishlaydi, xuddi siz kabi.

πŸ’‘ Sodda misol
Pultli avtomashina
Selenium IDE β€” bolalar o'yinchog'i (oddiy pult). WebDriver β€” professional dronni kompyuter bilan boshqarish. Kuchli, lekin biroz murakkab. Lekin kuch sizda - hamma narsani qila olasiz!

Nima uchun WebDriver?

Nega Python?

Junior uchun

Bu dars juda muhim, lekin tezda hammasini tushunishga harakat qilmang. Asosiy tushunchalarni biling, keyin amalda mashq qilasiz. 3-4 hafta amaliyot kerak!

1-qism

Selenium IDE β€” kodsiz boshlash

Kod yozishdan oldin automation'ni ko'rib olish foydali. Selenium IDE brauzerda harakatlaringizni yozib oladi va o'zi qaytaradi β€” 10 daqiqada birinchi skriptingiz tayyor bo'ladi.

⚠️ Avval o'qing β€” 2026-yil holati

Selenium IDE'ning Chrome extension'i endi ishlamaydi. U eski Manifest V2 standartida yozilgan, Chrome esa 2025-yil iyuldan boshlab bunday extensionlarni butunlay o'chirib qo'ydi β€” na sozlama, na flag bilan yoqib bo'lmaydi. 2026-yil 31-avgustda ular Chrome Web Store'dan ham olib tashlandi.

Ishlaydigan ikkita yo'l bor: Firefox extension (eng tez yo'l) yoki Selenium IDE v4 desktop ilovasi β€” u extension emas, alohida dastur, shuning uchun Chrome siyosati unga ta'sir qilmaydi. Mac uchun universal.dmg bor: Apple Silicon (M-seriya) va Intel'da ham ishlaydi.

Halol gap: Selenium IDE 2024-yildan beri yangilanmagan va hali beta statusida. Bugungi sanoatda "yozib olish" uchun Playwright codegen ishlatiladi β€” uni 20-darsda ko'ramiz. Bu yerda Selenium IDE bilan tamoyilni tushunasiz: asbob emas, tushuncha muhim. Asbob tanlashda uning tirikligini tekshirish ham QA ishining bir qismi.

🌐

Selenium IDE bepul

Firefox extension yoki Mac/Windows uchun desktop ilova. Kodsiz β€” record va play.

🦊 Firefox extension πŸ’» Desktop ilova β€” Mac / Windows

Uch qadamda birinchi skript

1
Selenium IDE o'rnatish
Firefox'da: Add-ons'dan "Selenium IDE" β€” 1 daqiqa.
Mac yoki Windows'da: GitHub Releases'dan desktop ilovani yuklang. Mac uchun universal.dmg β€” M-seriya va Intel'da ham ishlaydi.
Mac eslatmasi: ilova imzolanmagani uchun "ochib bo'lmaydi" degan xabar chiqsa β€” System Settings β†’ Privacy & Security β†’ Open Anyway.
Chrome'da ishlamaydi β€” sababi yuqorida.
2
TestShop Login skriptini yozib oling
Selenium IDE'ni oching β†’ New Project β†’ URL: TestShop login. Record bosing β†’ login qiling β†’ Stop. Endi Play bosib qayta-qayta bajaring β€” har safar bir xil ishlaydi.
3
3 ta skript yarating va saqlang
Login skripti, Mahsulot ko'rish skripti, Savatga qo'shish skripti. Hammasini .side faylga export qiling β€” bu portfolioingizning birinchi dalili.
Endi diqqat qiling

IDE yozgan qadamlarga qarang: har birida command, target (locator) va value bor. Bu aynan WebDriver kodida yozadigan narsamiz β€” faqat u yerda buni o'zimiz yozamiz. Shuning uchun IDE'ni tushunsangiz, keyingi bo'lim oson kechadi.

2-qism

O'rnatish va tayyorgarlik

Birinchi skript yozish uchun 3 narsa kerak: Python, Selenium, brauzer driver.

1Python o'rnatish

python.org/downloads - "Download Python 3.x" bosing. Mac va Windows uchun bor.

Mac terminal'da tekshirish: python3 --version

2Selenium o'rnatish

Terminal'ni oching va yozing:

terminal pip install selenium

"Successfully installed selenium" deb chiqsa - tayyor!

3Chrome Driver (avtomatik)

Yangi Selenium versiyalari Chrome Driver'ni avtomatik yuklab oladi! Hech narsa qilish kerak emas.

Eski versiyalarda - webdriver-manager kutubxonasi yordam beradi.

Editor β€” qaysi dasturda yozasiz?

3-qism

Birinchi skript

Klassik "Hello Browser" skripti. 6 qator kod, lekin sehrli!

first_test.py # 1. Selenium kutubxonasini import qilish from selenium import webdriver # 2. Brauzer ochish (Chrome) driver = webdriver.Chrome() # 3. URL'ga o'tish driver.get("https://google.com") # 4. 5 sekund kutish (ko'rish uchun) import time time.sleep(5) # 5. Brauzerni yopish driver.quit()

Ishga tushirish

Terminal'da yozing:

terminal python3 first_test.py

Brauzer ochiladi, Google'ga o'tadi, 5 sekund kutadi, yopiladi! πŸŽ‰

Tabriklayman!

Sizning birinchi automation skriptingiz! Bu kichik kod, lekin asos shu yerda. Endi har sahifa bilan ishlash mumkin.

4-qism

Asosiy buyruqlar

WebDriver'ning kundalik 5 ta buyrug'i. Bularni bilsangiz - 80% ishni qila olasiz.

1. Brauzer boshqarish

basics.py from selenium import webdriver driver = webdriver.Chrome() # Brauzer ochish driver.get("https://uzum.uz") # URL'ga o'tish driver.maximize_window() # Maksimal o'lcham driver.refresh() # Sahifani qayta yuklash driver.back() # Orqaga qaytish driver.forward() # Oldinga driver.close() # Tab'ni yopish driver.quit() # Brauzerni butunlay yopish

2. Element topish

Saytda biror narsa bilan ishlash uchun avval uni topish kerak:

find_element.py from selenium.webdriver.common.by import By # ID bo'yicha (eng tez va aniq) login_btn = driver.find_element(By.ID, "login-btn") # CSS Selector bo'yicha search = driver.find_element(By.CSS_SELECTOR, ".search-box") # XPath bo'yicha button = driver.find_element(By.XPATH, "//button[text()='Kirish']")

3. Element bilan ishlash

interact.py # Bosish login_btn.click() # Matn yozish email_input.send_keys("test@uzum.uz") # Tozalash (avval bo'lgan matnni o'chirish) email_input.clear() # Matnni olish welcome_text = title.text # Attribute olish link_url = link.get_attribute("href")

4. To'liq E2E misol β€” Login

login_test.py from selenium import webdriver from selenium.webdriver.common.by import By import time driver = webdriver.Chrome() driver.get("https://testshop.uz/login") # Email maydoniga matn yozish email = driver.find_element(By.ID, "email") email.send_keys("test@uzum.uz") # Parol maydoniga password = driver.find_element(By.ID, "password") password.send_keys("Pass123!") # Login tugmasini bosish driver.find_element(By.ID, "login-btn").click() # 3 sekund kutish (Dashboard ochilishi uchun) time.sleep(3) # Tekshirish - "Welcome" matni borligi welcome = driver.find_element(By.CLASS_NAME, "welcome-msg") assert "Welcome" in welcome.text driver.quit() print("βœ… Test muvaffaqiyatli!")

Bu - to'liq professional Login test! Email yozadi, parol yozadi, tugma bosadi, natijani tekshiradi.

🎯 Bog'lang

Selenium buyrug'i va vazifasini bog'lang

Har buyruq nima qiladi?

Buyruq

driver.get(url)
element.click()
element.send_keys()
driver.quit()
find_element()

Vazifa

Brauzerni butunlay yopish
URL'ga o'tish (sahifa ochish)
Sahifada elementni topish
Tugmani bosish
Matn yozish (input maydoni)
0 / 5 juft
5-qism

Locator Strategy

Selenium'da elementlarni topishning 8 ta usuli bor. Lekin har biri bir xil emas β€” qaysisini tanlash muhim!

8 ta locator turi

By.ID

ID bo'yicha. Eng tez va aniq usul. ID unikal bo'ladi.

driver.find_element(By.ID, "login-btn")

⭐ Eng yaxshi - ID bor bo'lsa

By.NAME

Name attribute bo'yicha. Input maydonlar uchun yaxshi.

driver.find_element(By.NAME, "email")

⭐ Yaxshi - input maydonlar uchun

By.CSS_SELECTOR

CSS selector bo'yicha. Eng moslashuvchi va tez.

driver.find_element(By.CSS_SELECTOR, ".btn-primary")

⭐ Eng yaxshi - umumiy maqsadlar uchun

By.CLASS_NAME

Class bo'yicha. Lekin bir xil class ko'p elementda bo'lishi mumkin!

driver.find_element(By.CLASS_NAME, "submit-btn")

⚠️ Ehtiyot - bir xil class ko'p bo'ladi

By.XPATH

XPath - eng kuchli, lekin sekin. Faqat boshqa imkonsiz bo'lganda.

driver.find_element(By.XPATH, "//button[text()='Kirish']")

⚠️ Sekin - faqat oxirgi chora

By.LINK_TEXT

Link matni bo'yicha. Faqat <a> tag uchun.

driver.find_element(By.LINK_TEXT, "Bosh sahifa")

⭐ Yaxshi - link'lar uchun

By.PARTIAL_LINK_TEXT

Link matnining bir qismi bo'yicha.

driver.find_element(By.PARTIAL_LINK_TEXT, "Bosh")
By.TAG_NAME

HTML tag bo'yicha. Kamdan-kam ishlatiladi.

driver.find_element(By.TAG_NAME, "button")

⚠️ Ko'p element topadi

πŸ“Š Locator tanlash tartibi

Eng yaxshidan eng yomonigacha
  1. By.ID β€” bor bo'lsa, har doim bu
  2. By.NAME β€” input maydonlar uchun
  3. By.CSS_SELECTOR β€” universal va tez
  4. By.LINK_TEXT β€” faqat link'lar uchun
  5. By.CLASS_NAME β€” agar unikal bo'lsa
  6. By.XPATH β€” faqat oxirgi chora!
Pro maslahat

Bug bo'lmasa - ID. Test ishonchli bo'lishi uchun - CSS Selector. Murakkab joy bo'lsa (matn bo'yicha) - XPath. Boshqa locator topa olmasangiz, dasturchidan ID qo'shishni so'rang!

🎯 Locator Classifier

Qaysi locator eng yaxshi?

1-qadam: HTML kodga qarang. 2-qadam: Eng yaxshi locator turi tanlang.

πŸ‘† Endi pastdagi tugmalardan birini tanlang
<button id="login-btn">Kirish</button>
ID atributi bor.
<input name="email" type="email">
Name atributi bor, ID yo'q.
<button class="btn-primary submit-form">Yuborish</button>
Faqat class bor, lekin unikal kombinatsiya.
<a href="/home">Bosh sahifa</a>
Bu link, matni unikal.
<span>1,250,000 so'm</span> (jadvaldagi narx)
ID, class yo'q. Faqat matn bo'yicha topish kerak.
🎯
By.ID
🏷️
By.NAME
🎨
CSS
πŸ”—
LINK_TEXT
πŸ“
XPATH
0 / 5 to'g'ri
6-qism

Wait Strategies β€” kutish

Eng tez-tez muammo: "Element topilmadi!" xatosi. Sababi β€” sahifa hali yuklanmagan, lekin kod element izlayapti. Yechimi β€” kutish.

Muammo

Brauzer sekin yuklaydi. AJAX, JavaScript - sahifa keyin paydo bo'ladi. Kod esa darhol element izlaydi va xato beradi.

Yechim: Kodga "biroz kut" deyish kerak.

3 ta kutish usuli

1. time.sleep() β€” eng oddiy (lekin yomon)

bad_wait.py import time driver.get("https://testshop.uz") time.sleep(5) # 5 sekund kutish button = driver.find_element(By.ID, "login")

⚠️ Muammo: Har doim 5 sekund kutadi, hatto sahifa 1 sekundda yuklansa ham. Vaqt isrofi!

2. Implicit Wait β€” global kutish

implicit_wait.py driver.implicitly_wait(10) # Global - 10 sek max kutadi driver.get("https://testshop.uz") button = driver.find_element(By.ID, "login")

βœ… Yaxshi: Element topilsa darhol davom etadi. Topilmasa - 10 sek kutadi.

3. Explicit Wait β€” eng professional

explicit_wait.py from selenium.webdriver.support.ui import WebDriverWait from selenium.webdriver.support import expected_conditions as EC # 10 sek kut, button bosish mumkin bo'lguncha button = WebDriverWait(driver, 10).until( EC.element_to_be_clickable((By.ID, "login")) ) button.click()

⭐ Eng yaxshi: Aniq holat kutadi (visible, clickable, vsh.). Professional QA shu usulni ishlatadi.

Qaysi qachon?

time.sleep() - hech qachon (test sekin bo'ladi). Implicit Wait - kichik loyihalarda. Explicit Wait - professional, aniq holat kutish kerak bo'lganda.

πŸ›  Code Builder

Selenium kod yarating

Vazifani tanlang va Selenium kod ko'ring:

🎬 Haqiqiy stsenariy
Click loyihasida birinchi automation skripti

Dushanba, 09:00. Click QA Lead Aziz aka sizga keldi: "Login funksiyamiz har release oldidan tekshiriladi - 8 ta brauzer Γ— 5 ta scenario = 40 ta test. Manualda 4 soat ketadi."

Sizdagi vazifa: Selenium WebDriver bilan Login automation yozish.

Quyidagi locator'larni ko'ryapsiz: id="email", id="password", id="login-btn". Birinchi kod qatorlari qanday bo'ladi?

Eng to'g'ri kod boshlanishi qaysi?
⚑ Tezkor tekshiruv
Sayt yuklanadi, lekin element 2-3 sekund keyin ko'rinadi (AJAX). Eng yaxshi yondashuv qaysi?
🎯 Amaliyot vaqti

Birinchi Selenium skriptingiz

Endi nazariyani amaliyotga qo'llaymiz. 3 ta vazifa - sodda, lekin amaliy.

🐍

Python + Selenium

Bepul. Mac, Windows, Linux uchun. Asosiy kutubxona.

πŸš€ Python yuklab olish

Sizning vazifalaringiz:

1
Python va Selenium o'rnatish
python.org'dan Python o'rnating. Terminal'da pip install selenium yozing. VS Code'ni ham yuklab oling.
2
"Hello Browser" skripti
first_test.py fayl yarating. Brauzer ochish, Google ochish, 5 sek kutish, yopish. Ishga tushiring va natijani ko'ring.
3
TestShop Login skripti
login_test.py - TestShop saytida login qiling. Email, parol, tugma. Dashboard ochilishini tekshiring (assert).
πŸ’‘ Portfolio uchun

3 ta Python+Selenium skripti + GitHub'ga upload + ekran yozuv (gif) β€” Junior portfoliongiz uchun zo'r dalil. Intervyu'da: "Mana mening 1-Selenium skriptlarim, GitHub'da" β€” deb ko'rsatasiz!

Intervyuga tayyorlov

Intervyu savollari

Selenium WebDriver β€” Junior+ va Middle QA intervyusining asosiy mavzusi. 7 ta professional javob.

πŸ’‘ Har savol ustiga bosing β€” javobni ko'rasiz.

Q1Selenium IDE va WebDriver farqi?+

Javob:

  • Selenium IDE β€” brauzer extension, Record/Play, kodsiz. Boshlovchilar uchun.
  • Selenium WebDriver β€” kod yozish kerak. Python/Java/JS bilan. Kuchli, professional.

Pro javob: "Men ikkalasini ham ishlataman. IDE - tez prototip uchun, WebDriver - real automation uchun. Productionda doimo WebDriver."

Q2Locator strategiyasi qanday?+

Javob: "Locator tanlash - eng muhim qaror. Tartibim:"

  • By.ID β€” bor bo'lsa har doim. Tez va aniq.
  • By.NAME β€” input maydonlar uchun
  • By.CSS_SELECTOR β€” universal, tez
  • By.XPATH β€” faqat oxirgi chora, sekin

Pro javob: "Boshqa locator topa olmasangiz, dasturchidan ID qo'shishni so'rang. Bu - jamoa bilan ishlash."

Q3Wait Strategy nima va qachon ishlatasiz?+

Javob: "Sayt asinxron yuklanadi (AJAX). Element keyin ko'rinadi. Wait - bu muammoni hal qiladi."

  • time.sleep() β€” yomon, har doim kutadi (vaqt isrofi)
  • Implicit Wait β€” global, oddiy. Element yo'q bo'lsa N sek kutadi.
  • Explicit Wait β€” eng yaxshi. WebDriverWait + expected_conditions.

Pro javob: "Men Explicit Wait ishlataman. Aniq holat kutaman: visible, clickable, present. Bu professional yondashuv."

Q4find_element va find_elements farqi?+

Javob:

  • find_element β€” birinchi mos elementni topadi (1 ta). Topa olmasa - NoSuchElementException xatosi.
  • find_elements β€” barcha mos elementlarni topadi (list qaytaradi). Topa olmasa - bo'sh list.

Misol: Sahifada 10 ta mahsulot. find_elements(By.CLASS_NAME, "product") - 10 ta element list qaytaradi.

Q5Element topilmadi - nima qilasiz?+

Sabablar va yechimlari:

  • Sahifa hali yuklanmagan β†’ Wait qo'shing (Implicit yoki Explicit)
  • iframe ichida β†’ driver.switch_to.frame()
  • Locator noto'g'ri β†’ DevTools'da tekshiring
  • Element dynamic ID β†’ CSS yoki XPath partial
  • Sahifa o'zgargan β†’ DOM'ni qayta tekshiring
Q6Selenium WebDriver arxitekturasi?+

Javob: "WebDriver 3 qismdan iborat:"

  • Client (sizning kodingiz) β€” Python/Java skript yozasiz
  • WebDriver Protocol β€” JSON Wire Protocol
  • Browser Driver β€” ChromeDriver, GeckoDriver, vsh.
  • Browser β€” Chrome, Firefox, Edge - haqiqiy ishlaydi

Sizning kodingiz β†’ Driver β†’ Browser tartibida ishlaydi.

Q7Birinchi automation loyihangizni tushuntiring+

Pro javob (siz aytasiz):

"Men birinchi automation loyihasini Python + Selenium WebDriver bilan yaratganman. TestShop saytining Login funksiyasini automationtirgandim:"

  • Setup: Python 3.x, selenium kutubxona, VS Code
  • Locators: By.ID asosan (login-btn, email, password)
  • Wait: Explicit Wait dashboard yuklanishini kutish
  • Assert: "Welcome" matnini tekshirish
  • GitHub: Kodni saqlaganman, README bilan

Bu - mening Junior+ darajasidagi tajribam. Hozir Pytest framework bilan loyihalarimni kengaytirayapman.

Yakuniy

3 ta asosiy fikr

Bu darsdan eslab qolishingiz kerak bo'lgan eng muhim g'oyalar

01
Setup β†’ Code β†’ Test
Python + Selenium + Driver. Birinchi 6 qator kod - "Hello Browser". Asoslarni tezda o'rganasiz.
02
Locator - asosiy san'at
By.ID eng yaxshi. CSS Selector universal. XPath - oxirgi chora. Bu tartibni eslab qoling.
03
Explicit Wait - professional
time.sleep() - hech qachon. Explicit Wait - aniq holat kutish. Test ishonchli bo'ladi.
← Oldingi dars
18-dars Β· Automation asoslari
Keyingi dars β†’
20-dars Β· Playwright (zamonaviy)
πŸ† Darsni muvaffaqiyatli tugatdingiz!