19-dars: Selenium WebDriver (Python)

Kirish

Selenium WebDriver nima?

18-darsda Selenium IDE bilan ishladik — Record/Play, kod yozish kerak emas. Endi WebDriver'ga o'tamiz — haqiqiy kod yozib brauzer'ni boshqaramiz.

Asosiy atama

Selenium WebDriver — kod yordamida brauzer'ni boshqarish kutubxonasi. Python, Java, JavaScript va boshqa tillar uchun bor.

Oddiy qilib: Siz Python kod yozasiz - "Brauzer ochib, Login bos" deysiz, kod brauzer bilan ishlaydi, xuddi siz kabi.

💡 Sodda misol

Pultli avtomashina

Selenium IDE — bolalar o'yinchog'i (oddiy pult). WebDriver — professional dronni kompyuter bilan boshqarish. Kuchli, lekin biroz murakkab. Lekin kuch sizda - hamma narsani qila olasiz!

Nima uchun WebDriver?

Kuchli — IDE'da imkonsiz narsalarni qila olasiz
Tez — yuzlab testlar bir vaqtda
CI/CD — Jenkins, GitHub Actions bilan integratsiya
Framework — Pytest, unittest bilan birga
Maoshingiz — Selenium WebDriver biluvchi QA: Junior+ darajasi

Nega Python?

Sodda sintaksis — boshlovchilar uchun ideal
Kam kod — Java'da 10 qator, Python'da 3 qator
Mashhur — QA jamoasida 60%+ Python ishlatadi
Ko'p material — YouTube, kitoblar, blog'lar

Junior uchun

Bu dars juda muhim, lekin tezda hammasini tushunishga harakat qilmang. Asosiy tushunchalarni biling, keyin amalda mashq qilasiz. 3-4 hafta amaliyot kerak!

1-qism

O'rnatish va tayyorgarlik

Birinchi skript yozish uchun 3 narsa kerak: Python, Selenium, brauzer driver.

1Python o'rnatish

python.org/downloads - "Download Python 3.x" bosing. Mac va Windows uchun bor.

Mac terminal'da tekshirish: python3 --version

2Selenium o'rnatish

Terminal'ni oching va yozing:

terminal
pip install selenium

"Successfully installed selenium" deb chiqsa - tayyor!

3Chrome Driver (avtomatik)

Yangi Selenium versiyalari Chrome Driver'ni avtomatik yuklab oladi! Hech narsa qilish kerak emas.

Eski versiyalarda - webdriver-manager kutubxonasi yordam beradi.

Editor — qaysi dasturda yozasiz?

VS Code — bepul, eng mashhur (tavsiyam!)
PyCharm Community — Python uchun maxsus
Sublime Text — yengil va tez

2-qism

Birinchi skript

Klassik "Hello Browser" skripti. 6 qator kod, lekin sehrli!

first_test.py
# 1. Selenium kutubxonasini import qilish
from selenium import webdriver

# 2. Brauzer ochish (Chrome)
driver = webdriver.Chrome()

# 3. URL'ga o'tish
driver.get("https://google.com")

# 4. 5 sekund kutish (ko'rish uchun)
import time
time.sleep(5)

# 5. Brauzerni yopish
driver.quit()

Ishga tushirish

Terminal'da yozing:

terminal
python3 first_test.py

Brauzer ochiladi, Google'ga o'tadi, 5 sekund kutadi, yopiladi! 🎉

Tabriklayman!

Sizning birinchi automation skriptingiz! Bu kichik kod, lekin asos shu yerda. Endi har sahifa bilan ishlash mumkin.

3-qism

Asosiy buyruqlar

WebDriver'ning kundalik 5 ta buyrug'i. Bularni bilsangiz - 80% ishni qila olasiz.

1. Brauzer boshqarish

basics.py
from selenium import webdriver

driver = webdriver.Chrome()       # Brauzer ochish
driver.get("https://uzum.uz")   # URL'ga o'tish
driver.maximize_window()         # Maksimal o'lcham
driver.refresh()                 # Sahifani qayta yuklash
driver.back()                    # Orqaga qaytish
driver.forward()                 # Oldinga
driver.close()                   # Tab'ni yopish
driver.quit()                    # Brauzerni butunlay yopish

2. Element topish

Saytda biror narsa bilan ishlash uchun avval uni topish kerak:

find_element.py
from selenium.webdriver.common.by import By

# ID bo'yicha (eng tez va aniq)
login_btn = driver.find_element(By.ID, "login-btn")

# CSS Selector bo'yicha
search = driver.find_element(By.CSS_SELECTOR, ".search-box")

# XPath bo'yicha
button = driver.find_element(By.XPATH, "//button[text()='Kirish']")

3. Element bilan ishlash

interact.py
# Bosish
login_btn.click()

# Matn yozish
email_input.send_keys("test@uzum.uz")

# Tozalash (avval bo'lgan matnni o'chirish)
email_input.clear()

# Matnni olish
welcome_text = title.text

# Attribute olish
link_url = link.get_attribute("href")

4. To'liq E2E misol — Login

login_test.py
from selenium import webdriver
from selenium.webdriver.common.by import By
import time

driver = webdriver.Chrome()
driver.get("https://testshop.uz/login")

# Email maydoniga matn yozish
email = driver.find_element(By.ID, "email")
email.send_keys("test@uzum.uz")

# Parol maydoniga
password = driver.find_element(By.ID, "password")
password.send_keys("Pass123!")

# Login tugmasini bosish
driver.find_element(By.ID, "login-btn").click()

# 3 sekund kutish (Dashboard ochilishi uchun)
time.sleep(3)

# Tekshirish - "Welcome" matni borligi
welcome = driver.find_element(By.CLASS_NAME, "welcome-msg")
assert "Welcome" in welcome.text

driver.quit()
print("✅ Test muvaffaqiyatli!")

Bu - to'liq professional Login test! Email yozadi, parol yozadi, tugma bosadi, natijani tekshiradi.

🎯 Bog'lang

Selenium buyrug'i va vazifasini bog'lang

Har buyruq nima qiladi?

Buyruq

driver.get(url)

element.click()

element.send_keys()

driver.quit()

find_element()

Vazifa

Brauzerni butunlay yopish

URL'ga o'tish (sahifa ochish)

Sahifada elementni topish

Tugmani bosish

Matn yozish (input maydoni)

0 / 5 juft

4-qism

Locator Strategy

Selenium'da elementlarni topishning 8 ta usuli bor. Lekin har biri bir xil emas — qaysisini tanlash muhim!

8 ta locator turi

By.ID

ID bo'yicha. Eng tez va aniq usul. ID unikal bo'ladi.

driver.find_element(By.ID, "login-btn")

⭐ Eng yaxshi - ID bor bo'lsa

By.NAME

Name attribute bo'yicha. Input maydonlar uchun yaxshi.

driver.find_element(By.NAME, "email")

⭐ Yaxshi - input maydonlar uchun

By.CSS_SELECTOR

CSS selector bo'yicha. Eng moslashuvchi va tez.

driver.find_element(By.CSS_SELECTOR, ".btn-primary")

⭐ Eng yaxshi - umumiy maqsadlar uchun

By.CLASS_NAME

Class bo'yicha. Lekin bir xil class ko'p elementda bo'lishi mumkin!

driver.find_element(By.CLASS_NAME, "submit-btn")

⚠️ Ehtiyot - bir xil class ko'p bo'ladi

By.XPATH

XPath - eng kuchli, lekin sekin. Faqat boshqa imkonsiz bo'lganda.

driver.find_element(By.XPATH, "//button[text()='Kirish']")

⚠️ Sekin - faqat oxirgi chora

By.LINK_TEXT

Link matni bo'yicha. Faqat <a> tag uchun.

driver.find_element(By.LINK_TEXT, "Bosh sahifa")

⭐ Yaxshi - link'lar uchun

By.PARTIAL_LINK_TEXT

Link matnining bir qismi bo'yicha.

driver.find_element(By.PARTIAL_LINK_TEXT, "Bosh")

By.TAG_NAME

HTML tag bo'yicha. Kamdan-kam ishlatiladi.

driver.find_element(By.TAG_NAME, "button")

⚠️ Ko'p element topadi

📊 Locator tanlash tartibi

Eng yaxshidan eng yomonigacha

By.ID — bor bo'lsa, har doim bu
By.NAME — input maydonlar uchun
By.CSS_SELECTOR — universal va tez
By.LINK_TEXT — faqat link'lar uchun
By.CLASS_NAME — agar unikal bo'lsa
By.XPATH — faqat oxirgi chora!

Pro maslahat

Bug bo'lmasa - ID. Test ishonchli bo'lishi uchun - CSS Selector. Murakkab joy bo'lsa (matn bo'yicha) - XPath. Boshqa locator topa olmasangiz, dasturchidan ID qo'shishni so'rang!

🎯 Locator Classifier

Qaysi locator eng yaxshi?

1-qadam: HTML kodga qarang. 2-qadam: Eng yaxshi locator turi tanlang.

👆 Endi pastdagi tugmalardan birini tanlang

<button id="login-btn">Kirish</button>

ID atributi bor.

Name atributi bor, ID yo'q.

<button class="btn-primary submit-form">Yuborish</button>

Faqat class bor, lekin unikal kombinatsiya.

<a href="/home">Bosh sahifa</a>

Bu link, matni unikal.

<span>1,250,000 so'm</span> (jadvaldagi narx)

ID, class yo'q. Faqat matn bo'yicha topish kerak.

🎯

By.ID

🏷️

By.NAME

🎨

CSS

🔗

LINK_TEXT

📍

XPATH

0 / 5 to'g'ri

5-qism

Wait Strategies — kutish

Eng tez-tez muammo: "Element topilmadi!" xatosi. Sababi — sahifa hali yuklanmagan, lekin kod element izlayapti. Yechimi — kutish.

Muammo

Brauzer sekin yuklaydi. AJAX, JavaScript - sahifa keyin paydo bo'ladi. Kod esa darhol element izlaydi va xato beradi.

Yechim: Kodga "biroz kut" deyish kerak.

3 ta kutish usuli

1. time.sleep() — eng oddiy (lekin yomon)

bad_wait.py
import time

driver.get("https://testshop.uz")
time.sleep(5)  # 5 sekund kutish
button = driver.find_element(By.ID, "login")

⚠️ Muammo: Har doim 5 sekund kutadi, hatto sahifa 1 sekundda yuklansa ham. Vaqt isrofi!

2. Implicit Wait — global kutish

implicit_wait.py
driver.implicitly_wait(10)  # Global - 10 sek max kutadi
driver.get("https://testshop.uz")
button = driver.find_element(By.ID, "login")

✅ Yaxshi: Element topilsa darhol davom etadi. Topilmasa - 10 sek kutadi.

3. Explicit Wait — eng professional

explicit_wait.py
from selenium.webdriver.support.ui import WebDriverWait
from selenium.webdriver.support import expected_conditions as EC

# 10 sek kut, button bosish mumkin bo'lguncha
button = WebDriverWait(driver, 10).until(
    EC.element_to_be_clickable((By.ID, "login"))
)
button.click()

⭐ Eng yaxshi: Aniq holat kutadi (visible, clickable, vsh.). Professional QA shu usulni ishlatadi.

Qaysi qachon?

time.sleep() - hech qachon (test sekin bo'ladi). Implicit Wait - kichik loyihalarda. Explicit Wait - professional, aniq holat kutish kerak bo'lganda.

🛠 Code Builder

Selenium kod yarating

Vazifani tanlang va Selenium kod ko'ring:

Vazifa

URL / Element

Locator turi

Locator qiymati

🎬 Haqiqiy stsenariy

Click loyihasida birinchi automation skripti

Dushanba, 09:00. Click QA Lead Aziz aka sizga keldi: "Login funksiyamiz har release oldidan tekshiriladi - 8 ta brauzer × 5 ta scenario = 40 ta test. Manualda 4 soat ketadi."

Sizdagi vazifa: Selenium WebDriver bilan Login automation yozish.

Quyidagi locator'larni ko'ryapsiz: id="email", id="password", id="login-btn". Birinchi kod qatorlari qanday bo'ladi?

Eng to'g'ri kod boshlanishi qaysi?

⚡ Tezkor tekshiruv

Sayt yuklanadi, lekin element 2-3 sekund keyin ko'rinadi (AJAX). Eng yaxshi yondashuv qaysi?

🎯 Amaliyot vaqti

Birinchi Selenium skriptingiz

Endi nazariyani amaliyotga qo'llaymiz. 3 ta vazifa - sodda, lekin amaliy.

🐍

Python + Selenium

Bepul. Mac, Windows, Linux uchun. Asosiy kutubxona.

🚀 Python yuklab olish

Sizning vazifalaringiz:

Python va Selenium o'rnatish

python.org'dan Python o'rnating. Terminal'da pip install selenium yozing. VS Code'ni ham yuklab oling.

"Hello Browser" skripti

first_test.py fayl yarating. Brauzer ochish, Google ochish, 5 sek kutish, yopish. Ishga tushiring va natijani ko'ring.

TestShop Login skripti

login_test.py - TestShop saytida login qiling. Email, parol, tugma. Dashboard ochilishini tekshiring (assert).

💡 Portfolio uchun

3 ta Python+Selenium skripti + GitHub'ga upload + ekran yozuv (gif) — Junior portfoliongiz uchun zo'r dalil. Intervyu'da: "Mana mening 1-Selenium skriptlarim, GitHub'da" — deb ko'rsatasiz!

Intervyuga tayyorlov

Intervyu savollari

Selenium WebDriver — Junior+ va Middle QA intervyusining asosiy mavzusi. 7 ta professional javob.

💡 Har savol ustiga bosing — javobni ko'rasiz.

Q1Selenium IDE va WebDriver farqi?+

Javob:

Selenium IDE — brauzer extension, Record/Play, kodsiz. Boshlovchilar uchun.
Selenium WebDriver — kod yozish kerak. Python/Java/JS bilan. Kuchli, professional.

Pro javob: "Men ikkalasini ham ishlataman. IDE - tez prototip uchun, WebDriver - real automation uchun. Productionda doimo WebDriver."

Q2Locator strategiyasi qanday?+

Javob: "Locator tanlash - eng muhim qaror. Tartibim:"

By.ID — bor bo'lsa har doim. Tez va aniq.
By.NAME — input maydonlar uchun
By.CSS_SELECTOR — universal, tez
By.XPATH — faqat oxirgi chora, sekin

Pro javob: "Boshqa locator topa olmasangiz, dasturchidan ID qo'shishni so'rang. Bu - jamoa bilan ishlash."

Q3Wait Strategy nima va qachon ishlatasiz?+

Javob: "Sayt asinxron yuklanadi (AJAX). Element keyin ko'rinadi. Wait - bu muammoni hal qiladi."

time.sleep() — yomon, har doim kutadi (vaqt isrofi)
Implicit Wait — global, oddiy. Element yo'q bo'lsa N sek kutadi.
Explicit Wait — eng yaxshi. WebDriverWait + expected_conditions.

Pro javob: "Men Explicit Wait ishlataman. Aniq holat kutaman: visible, clickable, present. Bu professional yondashuv."

Q4find_element va find_elements farqi?+

Javob:

find_element — birinchi mos elementni topadi (1 ta). Topa olmasa - NoSuchElementException xatosi.
find_elements — barcha mos elementlarni topadi (list qaytaradi). Topa olmasa - bo'sh list.

Misol: Sahifada 10 ta mahsulot. find_elements(By.CLASS_NAME, "product") - 10 ta element list qaytaradi.

Q5Element topilmadi - nima qilasiz?+

Sabablar va yechimlari:

Sahifa hali yuklanmagan → Wait qo'shing (Implicit yoki Explicit)
iframe ichida → driver.switch_to.frame()
Locator noto'g'ri → DevTools'da tekshiring
Element dynamic ID → CSS yoki XPath partial
Sahifa o'zgargan → DOM'ni qayta tekshiring

Q6Selenium WebDriver arxitekturasi?+

Javob: "WebDriver 3 qismdan iborat:"

Client (sizning kodingiz) — Python/Java skript yozasiz
WebDriver Protocol — JSON Wire Protocol
Browser Driver — ChromeDriver, GeckoDriver, vsh.
Browser — Chrome, Firefox, Edge - haqiqiy ishlaydi

Sizning kodingiz → Driver → Browser tartibida ishlaydi.

Q7Birinchi automation loyihangizni tushuntiring+

Pro javob (siz aytasiz):

"Men birinchi automation loyihasini Python + Selenium WebDriver bilan yaratganman. TestShop saytining Login funksiyasini automationtirgandim:"

Setup: Python 3.x, selenium kutubxona, VS Code
Locators: By.ID asosan (login-btn, email, password)
Wait: Explicit Wait dashboard yuklanishini kutish
Assert: "Welcome" matnini tekshirish
GitHub: Kodni saqlaganman, README bilan

Bu - mening Junior+ darajasidagi tajribam. Hozir Pytest framework bilan loyihalarimni kengaytirayapman.

Selenium WebDriver

Selenium WebDriver nima?

Nima uchun WebDriver?

Nega Python?

O'rnatish va tayyorgarlik

Editor — qaysi dasturda yozasiz?

Birinchi skript

Ishga tushirish

Asosiy buyruqlar

1. Brauzer boshqarish

2. Element topish

3. Element bilan ishlash

4. To'liq E2E misol — Login

Selenium buyrug'i va vazifasini bog'lang

Buyruq

Vazifa

Locator Strategy

8 ta locator turi

📊 Locator tanlash tartibi

Qaysi locator eng yaxshi?

Wait Strategies — kutish

3 ta kutish usuli

1. time.sleep() — eng oddiy (lekin yomon)

2. Implicit Wait — global kutish

3. Explicit Wait — eng professional

Selenium kod yarating

Birinchi Selenium skriptingiz

Python + Selenium

Sizning vazifalaringiz:

Intervyu savollari

3 ta asosiy fikr